Crea sito

Giuseppe Esposto

'U SCAGGHIUZZARE
15.9.68

"Scagghiuzze cavede, scagghiuzze,
sò rusecarille e cavede, scaggiuzze ... "
Accussí, tutt' i sére, mèndre nuie
stèmme atturne a vrascére d'u fuche,
pia stràde lucculàve 'u scagghiuzzàre
'nghiedràte, vennènne i scagghiuzze,
càse pe càse.
P'a stràde 'nge passàve 'n'anema vive.
'U fridde tenéve a tutte 'nzerràte
'nd'e càse.
Ogni 'ttande, sendéve 'nu lucchele amiche:
"Attannute i cardune, attannute,
uíh! ca sò 'ianghe e "ttinere ... "
'Na voce sí, 'na voce amiche
de svendure, cumbagne p'a vernàte.
Ogne 'ttande 'na càpe s'affacciàve
arréte e lastre:
" 'uagliò , damme vinde scagghiuzze,
'bbèllo, cum i vínne stí cardune ... "
'U cundratte se facéve sèmbe,
ma pe vènne 'na stagnére de scagghiuzze
e 'na vesazze de cardune,
ce vuléve 'na seràte sàna sàne.
Passàve accussì 'a vernàte,
ck 'u fridde ca 'ggelàve fïn' e 'nd 'a l'osse:
Doie fronne de cardune 'mbosse o sàle ,
'nu scartoffie de scagghiuzze
pe cinde màne .....
Mèndre duie umene pe 'uadagnà 'a 'iurnàte,
vennèvene e lucculàvene stràda stràde:
"attannute i cardune, attannute,
'uì! ca sò 'ianghe e tïntre ... "
mèndre l'ate ruspunnéve:
"sò rusecarrïle e cavede, scagghiuzze,
uìh! ca mò me ne vàche ..... "
Duie amice,
doie voce amiche,
pe 'na vernàte sàna sàne!

da A l’ombre d’u Pataffie poesie e scritti vari in dialetto foggiano
ATLANTICA Editrice, Foggia 1981

'U STRUSCE P'U CORSE

I fuggiàne, annanze e 'rréte,
d'a calàte d'u sole, fîn'a sére,
chenzumene matune, cavezune,
tacche, sole e mèzzesole.•
P'i studînde , desuccupàte,
deplumàte, stracquachiazze,
zetellune e prefessure,
'u munecipie avria tenè
'nu fonde spése p'i riparazione:
'd'o pizze Sand'Andunie,
fîn'a tutte 'u viale d'a stazzione".
Tutte quande, 'ndestindamènde,
cum' arrivene e duie pendune,
de colpe s'avotene a 'ccap' arréte ,
manghe si a 'nu pizze menassene i préte
e d'a l'ate terasse pezzille!. ....
S'avèssera sènde i trascurze pò:
"I matunèlle sò vècchie e zumbellèiene,
quèlle camine ch'i cosce storte,
quell'ate s'ha fàce sèmbe p'u corse
e vàce truvanne marite .....
tande se ne sò iute de carte da bolle,
dumàne ce vedime p'u corse .....
'U fatt éje ca mò,
se sò 'mbaràte pure i frustïre,
e 'u strusce 'nn' anze e 'rréte ,
s'hu fanne spisse e vulundïre?
Cum' ha mettime mò?
Ce vulime mètte a truvà 'nu remèdie?
Allargàme i banghine
o allungàme 'u corse?
Ma tande, sarrije tutt' inutele.
Cke 'ttanda stràde e vianove,
'u fuggiàne, cke tutt' u frustïre,
'u strusce si nen 'nz 'u face p 'u corse
'nze sènde ne' sazie e ne' cundènde .....
'U strusce se l'hadda fà;
da Sand'Andunie o pizze d'a stazzione.

da A l’ombre d’u Pataffie poesie e scritti vari in dialetto foggiano
ATLANTICA Editrice, Foggia 1981.

A 'NU GALLUCCE NUSTRANE
14.8.77

Tande 'ggèndile e tande triste appàre,
'u gallucce mije, quanne 'u cuvïrchie ,
d'a tîèlle, chiàne chiàne allundàne.
Ck 'a crèsta triste e i ciambe appése
isse stàce, mèndre l'ucchie mije,
u vètene e 'nze stanghene de 'uardà.

Chè morte infèlice, chè brutta fine
avîva fa, mèndre 'u cannaruzze mije,
s'allasche e s'apprèste a te 'gustà.
Cume e 'nu cardille tu nascisse,
'nd'o gallenàre candanne e rerènne,
facisse prime cip cip e pò chìcchìrìchì.
Pò d'u recinde facisse 'u 'rrè
e annanze a tè nesciune putéve stà,
'uàie a chi te tuccàve i galline.
Avezave 'a crèste, 'ngreccave 'a càpe,
e 'nu lucchele, cum'u sole s'avezàve,
tu, allazzàve forte 'a secherdune.
E mò 'llà, 'mbuttite fîn'a 'nganne,
resiste angore, ck 'a criste de galle
e cke l'ucchie musce e appasulàte.
Ma tande mò, a tè chè te n' 'mborte,
si te fanne a ragù o qual 'èje 'a sorte.
Putresine e patàne, fanne da condorne
'A morta tuie, nenn' éje 'nu funèràle,
éje 'na fèstà granne, cum' e 'nu Natàle
'nd'o se véve, se rire e se magne.
Tu si nàte 'rrè e mure cum'e 'nu 'rrè.
Ogge tu s i 'u rrè dè tutt'a tavele.
Tutte stà fèste se fàce sckitte pe tè.
Sckitte pe tè gallucce nustràne,
a ragù, arrusulàte, 'mbuttite e tuste,
nuie fuggiàne dàme l'uteme salute.
I patàne rumanene sèmbe patàne,
'u putresine, rumàne sèmbe putresine,
'u 'rrè d'a tavele, sì sckitte tu.
O gallucce, gallucce nustràne,
tu p'u fuggiàne si 'n'istituzione,
sènze de tè, nen sonene cambàne!
Perciò, l'anne ca véne, turne a candà,
turne a fa cip cip e 'nu chicchirichì,
cume sckitte tu sàie allazzà.
Nuie t'aspettàme cke 'ttand' onore,
te salutamme cke rivèrènze,
ma tu turne a candà, gallucce nustràne.
Turne a fa mostre d'a crèsta rosce,
sembe 'ngreccàte, sèmbe allèrte
turne a fa 'u 'rrè 'd'u gallenare.
Turne a fa 'u 'rrè d'a tavela nostre
gallucce nustràne, gagliarde e tuste,
p'a fèsta nostre, d'i quinece aguste.
da A l’ombre d’u Pataffie
poesie e scritti vari in dialetto foggiano

da A l’ombre d’u Pataffie poesie e scritti vari in dialetto foggiano
ATLANTICA Editrice, Foggia 1981

'U STUPPELE DE CANNONE
23.5.69

Te credïve 'na stecchione
ma, 'nu stuppele de cannone,
vocche sturte e cosc'e quaglie,
tu e mise accuste a te.
A mè sèmbre 'nu babbïone,
quatt'ucchie e pïte chiatte.
Pe tutt'a tuia drettèzze,
Tu t'è fatte 'mbapacchià.
E' scèlte a manghe e dritte,
'nde sapïve accundandà.
Mò è avute probbete quille
ca nen vulïve màie truvà.
Accundïndete de quiste,
nen te 'jènne 'cchiù a 'mmuccià.
'Uarde 'u vasce e pïte chiatte
e chenzulete accussì.

da A l’ombre d’u Pataffie poesie e scritti vari in dialetto foggiano
ATLANTICA Editrice, Foggia 1981

'A FESTE DE SAND'ANNE
CUME L'ACCONDE 'MBA' GIUVANNE

Quann' ére 'u iurne d'a fèste Sand'Anne,
'ggià da a 'pprima matine ci' allustramme
pèr 'bbéne e ce menamme 'nmîzze a la stràde,
accumenzanne a dà l'eurie a tutte l'amice
e a i parînde. Stàce da dice ca pe stà fèste,
nesciune s'ére sunnàte de 'jì fore e pèrciò,
'na vota tande, ce truvamme tutte quande.
E accussì, mèndre i fèmene chè avèvene iute
a la mèsse a 'pprima matine, se mettèvene
accuste o fucarine p'u magnatorie, nuie umene
e i criature ce retruvamme tutte quande
'nmîzze o larghe de Sand'Anne e Sott'o Cappellone
i Cruce 'nd'o ognune avandàve 'u ciucce
suie de cum' arragghiàve e de cum' avéva corre
a 'ddefresckàte p'a corse chè avéva fa.
I 'uagliune intande, 'iucavene pe 'ccunde lore
a ziccamure o o singhe a cocche passe da nuie
e ogn' e 'ttande annuselavene i raggiunamènde
nustre ma sènza feccarese 'nmîzze. Pe
'nz ' abbusckà 'nu scuppelone ...
'Mbunde a mezzeiurne, mèndre i cambàne
sunavene a fèste, se turnàve a vije d'a
càse p 'u magnatorie . 'A tavele ére 'ggià
pronde, 'nge stéve ca da sestemà i criucce
ca erene quille ca facèvene sembe 'nu
sacche de muìne, spicialmènde quanne stéve
'ggènde estranie. Accumenzavene 'na zurlarèlle
ca nen fernéve màie.
I sègge nen avastavene màie ma cke cocchè
'ttavele ch'i cavallètte e cke cocchè
ferlizze, s'aggiustàve tutte cose.
Dope tanda "fatte 'cchiù quà e fatte 'cchiù
'llà" s'accumenzàve a 'nzeppà 'a vrocche
'nd'o strafuche ... ca nenn' ére ate ca 'nu
piatte granne chiene o de pezzarèlle de
gràne 'arse ck'a recottatoste, o trucchele
ck'u sughe o recchietèlle ck 'u ragù. Pò
arruvavene braciole, carne arrestute e
'a tièlle o furne. 'Na 'bbona vèppete de
vine 'bbune, accumbagnàve tutte cose.
Dope stà treppàte, ci' abbiamme tutte quande
p'u Larghe de Sand'Anne 'nd'o 'ggià s'erene
preparàte p'a corse d'i ciucce, 'nd' e sacche,
'u palie d'i maccarune e 'u pàle 'nzapunate de sapone.
Ere quiste 'u deverternènde e 'u spasse pe
tutte quande e tutte 'nguraggiavene i lore a
'bbotte de lucchele e tanda parole.
Eje inutele a dice ca 'a corse quelle chè atteràve
de 'cchiù ére quélle d'i ciucce. 'U patrune
d'u ciucce vingitore, avrije tenute da candà
vittorie pe parècchie tîmbe, mèndre i pèrditore,
s'avrinne arretràte ck'a code ammusciàte
e s'avrinne pegghiàte i soprannume de tutte i
chelure ... Schercione e Ciambelone èrene i nume
'cchiù 'ggèndile ...
Fenute tutt'i corse, quanne stéve quàse pe
fa scure, se turnàve a càse nostre pe ci' allustrà.
Ci' aspettàve 'u strusce e nesciune vulève
mangà.
Sott' a 'llumenorie a cetrule, i fèmene dèvene
punde a tutte quande. S'aggiustàvene cèrti
prumére ca 'Ggese Criste i vuléva 'bbenedice
cke l'acque d'u pesciature ...
Nen putéve mangà nè 'a vèste a viocche a viocce
e manghe 'u conz'e rusce. Ere 'a fèste lore e
sckitte pe quillu 'iurne avrinne tenute 'u permèsse
de s'accungià sènze ca l'umene avrinne
putute 'dice stamece passe. I sckacche rusce e gialle,
facèvene 'bbèlla mostre 'mbacce e vèste, mèndre
i facce, chiéne de conz'e rusce, i facènene
assemegghià a tanda masckere. Ere 'nzomme 'nu
carnevàle andecepate.
Nen mangavene i crîucce ch 'i pèttele appése
e a ogn' e pizze de stràde, se déve 'a reggestràte
e 'na sciusciàte o nàse.
L'umene s'allustravene a la mègghie. 'U vestetîlle
de l'anne prime ere sèmbe 'bbune. 'Na
steràte e, u nu poche larghe e u nu poche
stritte, nenn' ére importande. 'U necessarie
ére ca ére pulite e steràte. 'U 'cchiù d'i
vote ere quille de zegrine ca ere servute p'u
spusalizie e ché s'hu sarrije purtàte fin' a la tombe.
Quanne mangàve pure quiste, s'arrangiàve
a la mègghie ...
I scarpe e i capille no, quille avèvene esse
tise e lucedàte. I capille avèvena esse alleccate
pèr 'bbéne de brellandine, e quanne ce mangàve
pure quèste, ce penzàve 'u sapone .
Fra 'na 'iute e 'na venute, se 'ngruciàve
a zia Cungettèlle, cummà Miolle e ziolle 'a
pelucchére ca p'a 'ccasione s'avéve aggiustàte
'nu tuppe ca ére 'a fin' u munne .
Esse ére 'a 'cchiù 'uardàte d'a fèste e de
tutt' u strusce ma putîve stà secure ca
l'anne apprîsse o si no probbete o quinece
aguste, tutt'i fèmene se sarrinne accungiàte
pure lore a tuppe a tuppe ...
Vèrse 'na cèrt'ore, mèndre i 'cchiù 'ggiuvene
cundunuavene 'u strusce, smercianne 'a
'uagliungèlle e 'u 'ggiuvenettille, i 'cchiù
attembàte, ormàie stracque e accise de fa 'u
sop ' e 'ssotte, turnavene a lu casorie pe
preparà 'u magnatorie. Ere appunde 'a tavelàte
annanz'a porte. Avéve esse accusì longhe e
accussì ricche chè avéva esse 'a 'mmidie de
tutte 'u vecenàte.
A stù punde stéve sèmbe chi mettéve avande
'u grammofene o cocché cungertine arrangiate
ché accumenzàve a sunà. E accussì, chi cundunuvàve
a prepara 'a tavele e eh i se mettéve
allègramènde a zurlïà, abballanne tutte i balle
modèrne: da la tarandèlle a lu focstrotte, da lu
valzèr a la polche, da la mazzurche a lu condrè.
Stracque 'cchiù de prime, ce sduvacamme tutte
sop' e sègge cume e tanda varde vècchie.
Dope ca repegghiamme fiàte, ci’ accustamme tutte
a tavele mise a lunghe a lunghe p'a stràde e a
'nu pizze de mure nen mangàve 'a furnacèlle ck'u
fuche vive, pronde p'arroste i tacchecèlle
d'agnîlle, ma prime aveva frije i pezzefritte.
Ere fèste pe tutte e chi passàva passàve ére
'nu 'mbetàte ca se putéve assettà cke nuie, cke
tutte l'onore e 'u respètte.
'Nzîme e ciammaruchèlle e i pezzefritte ca erene
probbete de tradizione, sop'a tavele nen mangàve
nè 'na spaghettàte e manghe i peperuscîlle fritte
o ck'u pumadurîlle friscke e tanda vine.
'U 'cchiù tarde ci 'affacciamme tutte quande
sop'a banghine de Sand'Eligie pe sènde 'nu pîzze
de 'bbanne. 'U lumenorie ere angore 'bbèlle vive
e quilli lambarèlle ch'i cetrule
facèvene probbete luce.
'A fèste ormàie stéve pe fenèsce. Ere 'a fèste de
Sand'Anna nostre ca se ne 'iéve. Dumàne se turnàve
a fategà p'a cambagne e esse avrije cundunuate a
'uardà i spalle nostre
facènnece turnà 'a sere a càse'
'nzanda pàce.

da A l’ombre d’u Pataffie poesie e scritti vari in dialetto foggiano
ATLANTICA Editrice, Foggia 1981