Giacinto Sica

 ESCAPE='HTML'

Proverbi e modi di dire

Pasquele abbefanije tutte 'i fèste porte vije, respùnnìje Sand'Antùnije stàce ancòre 'a fésta mije.

Noi, da ragazzini dicevamo: 

Ah! Ah! Ah! Te vogghije fa' 'rraggià ,Tìne 'a rùgne e tìne 'a tìgne vavatt'nne fòre 'a vìgne.

da Facebook 02/01/2021

Poesie in vernacolo foggiano

'A  'NNAGURAZIÒNE

'A prima cose chè fazze, me vogghije appresentà,
'u tèrz' anne hagghjie fernùte de l'Unevèrsetà.
Quèlle 'nd' o ce 'mparene a lègge e scrive 'u crucèse,
vedìme assì capescijte 'u dialètte de 'stu paijèse?
Stasère v' hagghia lègge 'sta spècije de puijesìje
p' arrecurdarece d' u 'ngègne d' a statue de Patrè Pije.

Anne duijmilèduije, 'u vendeduije de giugne
'na bèlla seràte frèscke, pecchè nen mène favugne.
Stàme tanda gènde arrucchijàte 'mmizze a 'sta chiazze,
da 'ncìle Patrè Pije, ck' u sguarde chè ce abbrazze…
ce abbrazze e benedìce pecchè eije cundènde
che 'a gènte de 'stu quartìre ce ha fatte 'u munumènde.

Sulamènde da sèije jùrne è stàte fatte Sande
'stu moneche chè p' i  chiàche, purtàve i mizze guande!
Da vive, quande ha seffrùte, pe cumbatte 'u màle…,
ne ha fatte de meracule!… 'U chiù grusse eije 'u spedàle..,
l’ha fatte a San Giuànne ck’aijùte d’a Pruvvedènze
canesciùte cume Case Sullìve d' a Sufferènze!…

Mò appezzàte 'i rècchije, stateme bbùne a sènde
Pecchè vogghije parlarve probbete d' u munumènde!
Cèrte da sottatèrre, da sùle nen è spundàte,
ma p' a devuzijòne de n' ome chè l' ha desederàte.
Ve fazze pùre 'u nome, pecchè stàce presènde:
eije Raffajèle Brigede, 'nu bràve presedènte!…

Pe reijalezzà 'stu sunne, s' è assàije sagrefecàte,
'u sàpe ìsse e Ddìje 'i scàle chè ha 'nghianàte!
Geranne p' i cunduminije chè stanne 'nd' o riòne,
ende, negozzije e ufficije, decènnece 'a ragiòne
de fa' 'stu munumènde, p' a devuzijòne a Patrè Pije
accucchianne a poche a poche, tutte i momabbìje!…

Pe fa' avastà 'i ranèlle e jì sèmbe 'o sparagne,
ha fategàte pur' isse a fa' 'sta pedecagne.
Mo' 'sti cose ditte, tenìtele sèmbe a 'mmènde!…
Trattatele cke cùre 'stu bèlle munumènde!…
Chi eije fertunàte, chè abbete qua vecìne,
pregasse p' a pàce d' u munne 'o Sante de Petralcìne!…
  
Forse v' hagghije scucciàte!.. ve lasse e ve salùte.
'Nu grazije a tutte vuije chè sìte 'ntervenùte.
Chiudìme sckattianne ‘i màne a tutte 'i utoretà
cevile e relegiòse, chè onorene 'sta cettà,
chè sèmbe chiù vive e bèlle, vulìme chè addevènde
pegghijànne 'u sèmbije da quille che ha fatte 'u presedènte!…

Foggia, 21 giugno 2002.                    Giacinto SICA


'Na jurnàte trìste

Unece nuèmbre, ‘nu jùrne scarugnàte!
a nuije fuggiàne ce vène arrecurdàte, 
d'ù palazze scuffelàte 'o vijale Giotte
e tutte i mùrte chè terarene da sotte!. 
Duije ànne dòpe, manche a farle apposte,
'u stèsse  jùrne ce ha lassàte Gesèppe Esposte.
         
Mèntre quìlli mùrte s'arrecurdavene ‘nd'a cattèdràle,
‘nd’o stèsse tìmbe ‘nd’a ‘na stanze d’u spedàle,
Pinùcce passàve da ‘sta vìte a quèlle etèrne
pecchè accussì ha  vvelùte ‘u Patrètèrne
lassanne ‘nd’o delòre parìnte e fameglijare
e tant’amìce chè s’u tenèvene càre.
Sckitte da trè anne c'ereme 'ncuntrate,
ma ce trattamme già cumè duije fràte.
Ascènne d'a scòle, quanne t'accumpagnàve,
‘nd'a l'uffìcije tuije 'u tìmbe se ne vulàve.
Parlamme sèmbe de Fogge e d'i tìmbe passàte
pecchè de 'stu paijese, èreme duije 'nnammuràte
De Fogge canuscìve tutt'a storije
dàte e nùme sapìve sèmbe a memorije.
E a mè chè sònde chiù anzijàne, spìsse addummannàve: 
cùme prime d'a guèrre a Fogge 'a gènte campàve.
Vulive sèmbe arrecchirte de nutizzije!
Sòle 'pe sapèrne de chiù ,e no 'pe sfizzije.! 
Parlanne  ancore de Fogge 'pe tutte 'a vije
m'accumpagnave fine e sotte 'a case mije.
L'utema vòte ije t'àgghije accumpagnate!
p'a vije sèmbe cìtte, nen hamme maije parlàte!
  
Pinù!, forse  tu m'u sì date 'u curagge 
d'accumpagnarte a l'uteme viagge!
Aspitteme ‘a l'atu mùnne.  Si ce truvàme, .
'nzime de 'stu paijese ancore parlame.
 Foggia,    - 2 gen. 2002                       Giacinto Sica

P.S.  1° classificato al concorso di poesia tematica sulla scomparsa 
del docente Giuseppe Esposto.    


Natàle

Pùre stat'anne arrìve Natàle !
Sèmbe puntuàle, 'nd'a stèssa dàte!
No cumè Pasquele e carnevàle,
chè ognè anne cagnene jurnate!

Eije cosa vècchije, ognùne 'u sàpe,
'sti fìste accussì se so' tramandàte,
mèntre s'accavallene i penzìre 'nd'a càpe, 
d’i tanda Natàle chè so' già passàte.

E m'arrecòrde d'i spèzzije antìche,
chè pùre ck'a mesèrije e 'a carestije,
sentìve p'u corse, p'i stràte, p'i vìche,
'a 'ddore de Natàle e tand'allegrije.

S'accumenzàve ck'a 'Maculàte.
Quanda fanòije! A ognè pendòne.
A Sanda Lucije, 'i fàfe arracciàte,
e già se sentève, cantà 'u capetòne.

'Nd'e stràte 'mpurtande 'i bancarèlle,
cke tutt'a 'rrobbe de cannaruminde,
nùce, mènele, castagne , nucèlle,
ma senza ternese, 'nen accattàve nìnde.

'Pe fa' fa' 'bbune 'u Natale, 'e poverìlle,
cocchè quaratìne mettève a reggistre,
i solde 'nzumelate cume ‘nd’o carusìlle,
e p'u jurne de  Natàle avèvene 'u canìstre.

Quanda grazie de Dije  truvàve là ìnde,
farine, miccùle,presùtte,  murtatèlle,
accussì a Natàle ‘nze strengève ‘a cìnde,
e attùrne a te ere tutte chijù bèlle.

Grusse e piccùle se passava ‘a serate, 
jucanne ‘e carte ‘a dàme o a l’òche,
ognè tande ‘u mùzzeche ‘a ‘na cartellàte.
Passàvene l’ore a pòche a pòche,    

S’avvecenàve accussì mèzzanotte
ce abbijàmme ‘a cchijesije,’a chiù vecìne, 
arravugghijate cke scialle e cappotte  .
pe’vedè de nasce a Gesù Bommine

Quanne turnamme d’o matutìne,
cocchè cianciuliamìnde ancòre assapramme,
ce ijèmme a corche aspettanne ‘a matìne, 
e vèrse  ‘u tarde po’ ce avezamme.

Se jèvene a fa’ ‘i gùrije  ‘a l’amece e i parìnde.
S’ascève da ‘na càse e ‘nd’a nate se trasève,
te dèvene cocchè còse da mètte sott’e dinde,
nu beccherìne d’acquavìte e ‘a vìsete fernève.  

Se turnàve ‘e càse ‘nfeddelùte, ma felìce e cundènde
aspettanne chè arruàsse l’orarije d’u pranze
nen mmancàve màije l’amìche o ‘u parende
chè apprufettànne s’anchijève ‘a panze.

Foggia, 12 dicembre 2005   
Sica Giacinto
 

Recùcce.

A vija Sand’Onofrije rembètte a Mariannine,
'nu vècchije maste-d’asce facève e vennève tine.
Stève 'nd’a 'na grotte affùnne affùnne e scùre,
'u chiamamme tutte quande: Recùcce 'u scalfatùre.

Nen facève sòle tine, pùre cavallètte e tavelire,
m’u vète 'nnanze 'a l’ucchije, cume si foss’ajiere,
nu’ pòche vasciulille, sèmbe ck’a stèssa giacchètte,
lucchelàve: Uèj n’ata bèlla tine! Chi vòle 'u guaguallètte?

Po’ ancore lucchelàve, cume fosse 'nu gemente:
Uè! Belifé venèsse chi è remastr sènza dinde!
Nenn’eije chè 'u dentiste facèsse pe mestìre,
soltande chè vuleve dice: i dinde d’i tavelìre.

A forze de lavà panne i dinde s’erene cunzumàte,
Recùcce, cke 'nu scarpìlle e cocchè martellàte,
facève i dinde pendùte nùve stènnese assettate,
accùssì fateganne fateganne s’ére pùre repusàte.

Cocchè guagliunastre passanne 'nnanz’a grotte,
decève 'a l’ati guaglione: a  Recùcce l’hagghija sfotte,
avvecenannese lucchelàve: Recù t’a tine 'a cammarère.
E Recùcce: No me tènghe a mammete quèlla 'ndracchijellère.

Si cocchè ate po’ 'i decève: T’a tine 'a lavannàre,
No! Me tènghe a sòrete chè assemmèggije 'na quartàre.
Ce ne fuijèmme de corsa 'a vije l’urte de Funzìne,
Chè pe fertùna nostre ère probbete là vecìne.

Accussì passamme 'u timbe sfuttènne e pazzijanne,
ma a fìne 'i cùnte nesciune facève danne:
Mo’ invèce pe 'nu ninde s’accìte oppure se scanne,
sendìme 'sti nutizzije da n’anne 'ncàpe a n’anne.

Foggia, 18 dicembre 2005

Sica Giacinto

     'A renascete d' a premavère

Sègne ventune marze 'u calannarije!…
'U vìrne già se stìpe 'nd' a 'na casce.
Se sènde 'nu prefûme già 'nd' a l' arije,
prefûme  d' a premavère ché renasce.

Fosse 'na vòte chè sbagliass jûrne!…
Ogne anne si' sèmbe penduàle:
'mmìzze a dòije fèste te ne turne,
prima d'a Pasquele e dopo carnevàle.

Quanne arrîve tu, purte 'a 'llegrìje.
'A tèrre da 'nu sunne se duscète.
'A gènte chiù nen stàce 'mpecundrìje
e i jurne chiù nen 'i conde sope e dète.

'Mmizze 'e stagiûne, sole tu sì 'a mègghije:
né fridde forte e manche sòle ardènde.
Pure si cocchè vôte purte 'a nègghije,
'u strusce d'acque, nesciûne se lamènde. 

Trùnele e lambe!?  Nen hanna fa paure, 
se sàpe chè so' sòle de passagge.
Appène scambe, da 'mmizze 'o cîle scure,
de sòle sponde sèmbe cocchè ragge.

Tre mìse sûle 'nzìme a nuije tu stàije,
e 'nd' a 'stu tîmbe, quanda cose bèlle!…
Fijure, frutte e lùstre tu ce dàije!…
'A sère ce addecrìjàme guardanne 'i stèlle.

'A premavère a Foggia, decève nanonne,
capille tutte janche e ucchije grigge,
arrìve 'nu jûrne prime d' a Madonne
e fenèsce 'u jùrne prime de Salluigge. 

Mòre 'a premavère, ma po' renasce,
nòve mìse dope, cum' o crijatûre,
chè 'nd' a 'sti timbe manche chiù se 'mbasce,
e chiù nen ‘i mèttene 'nd' o scapelatûre.

            Foggia 20  giugno  2002                                           Giacinto Sica

P.S-  1° classificato al concorso di poesia tematica in vernacolo sulla primavera.

'A PALÈSTRE

Ije pènze ch' èije sèmbe 'bbune, p 'i 'ggiuvene e pe l' anzijàne, 
de sènde cocchè vòte, parlà probbete 'u fùggijàne.
Pe quìste, d 'a palèstre, mo' ve vogghije accundà
quille chè  succète’ndo nuije pe fa' 'st' attevètà. 

'A matìne chè arruàme, 'i scàle s' hanna scènne, 
dòpe, luàte i scarpe, 'i 'rrobbe ognùne appènne. 
Po', quanne arrìve Laure, tutte 'a salutàme, 
chi ck’i pite 'ndèrre e chi sòpe e tatàme. 

Tutte 'a vulìme 'bbène, probbete cumè 'na figghjie;
pùre si cocchè vòte, s' arragge e po' ce strigghije. 
P 'amòre de Dije!.. Nen èije ch' é malamènde.! 
Sòle chè 'mmìzze a nuije ce stàce cèrta 'ggènde, 
chè 'nvèce de stà citte e starse ‘nu poche attìnde,
chiacchijerijèije sèmbe e nen fàce capì ninde.

'U prime talurne, eije quìlle p 'i fenèstre, 
chè stanne sòpa sòpe 'e làte d 'a palèstre. 
Pecché, chi èije 'nu pòche freddelùse, 
vulèsse chè starrìnne sèmbe achiùse. 
'Nvèce, chi se sènde chijù 'mbucàte, 
vulèsse chè starrìnne sbalanzàte.

Ìje, sènz’offènde a nescijùne, quìste èije cèrte, 
'i rumanèsse mèzze achiùse e mèzz' apèrte. 
Accussì, p 'u 'bbène nustre e no' pe sfizzije, 
accumenzàme a fa' i prime sèrcìzzije. 
<<  Ck 'a pònde d 'i pìte e 'i gàmme rìtte rìtte, 
cammenàte de prèsce, cercànne de sta' cìtte >>.

<< Ck 'i màne sòpe 'o cuzzètte e sènza lagne, 
cammenàte appuijanne 'ndèrre sòle 'i calcagne. 
Chijecateve annànze,... Avezàteve sènza frètte, 
arrecurdànneve sèmbe, ck 'i nadeche strètte strètte >>.

<< Mo' tutte accucculàte, penzàte a cammenà; 
si 'i cosce ve fanne màle, nen hàvìta reclamà! 
'I gùvete ck 'i denùcchije hàvìta fa' 'nduppà. 
Ma angòre quèlla vocche ve havrisseve attappà >>!..

<< Facìte 'nu 'bbèlle cìrchije, pegghijateve pe 'mmàne, 
avezàte e avascijàte 'na gamme facènne chijàne chijàne. 
Ch 'i vrazze annavezàte, cùme fossere doije scìlle;
quanne ije sckattijèije 'i màne, 'ngappatev 'i spezzìlle >>.

<< 'A striscia gialle a 'mmolle, sotte  'e pìte feccàte, 
teràtele sòpe e sòtte ck 'i vrazze stìse o chijecàte. 
Mò chè 'a muschelatùre ve havìte già scalfàte, 
pegghijateve 'a tuvaglije e da sòpe v 'allungàte >>.

<< 'A còtele pe 'ntèrre, tenitele appezzecàte. 
Facìte ck 'i gàmme in' arije trènda pedevellàte. 
Eguàle 'e cacciunìlle, 'ntèrre v' agghiazzàte, 
sckìtte 'na coscije 'a vòte, calàte e po' avezàte .

<< E mò tutt' allempìte, àbbadàte a nen farve màle, 
chè prìme de ijerecìnne facìme 'a cervecàle. 
'U càpeculle annanze cercàte d' allungarle, 
'a càpe a manche e rìtte vedìte d' ammuccarle. 
Dòpe, atturne atturne, 1' havìta fa 'ggerà >>

<< e forse cocchè ossere sendìte de sckattià. 
Si pùre ve fàce màle, nen ve preijuccupàte, 
tande 'a càpa vostre rumàne appezzecàte >>.

<< Mò chè hamme fernùte, prìme chè ve ne jàte 
a tutte v' agùrèije 'na splèndeda jurnàte. 
Si po' so' stàte lunghe o v’ hagghije fastedijàte, 
ve cèrche 'na sola cose, vogghije esse perdunàte >>.

Dicembre 1999  Palestra "Taralli"             Giacinto SICA

'A premavére e 'u vecchijarìlle

Arrète 'a 'na vetrìne 'u vecchijarìlle
ck' a pippe stutàte 'mmocche e penzerûse,
stéve assettàte sop' o banchetìlle,
guardanne 'u cîle ancòre nuvelùse.

Forse ché se stève appapagnanne,
o ché 'u cervélle troppe fategàve,
l' assemegghijàve ché probbete tanne tarme,
une chè nen vedéve, accussì 'i parlàve:

Sonde 'a premavére!.. Nen me canusce?...
Eppure pe tand' anne, sémbe ce hamme viste!...
Te trove che te stài facénne musce! ….
'Nzene a mufalanne ìre chiù 'ndiste!….

Mìche so' cume e té ché ogne anne,
a giugne mùre e a marze già renasce!....
Tu nen te purte appìrze acciacche né malanne
pe quiste nen pigghije màije 'u càpabbasce!…

Nen t' ammalenganne, ché ancore m' arrecorde,
de quanne ìjve fuijenne sope e murîlle!....
M' assemegghijàve Arture sope 'a corde!...,
pe 'i stràte zumbellanne chiù de 'nu cardìlle!....

Timbe passàte, tanne ere guaglione!....
Fuijènne, d' e scarpe ascévene 'i faijelle!...
Quanne po' m' addrezzàve 'a vije 'u Celòne,
jéve accugghiénne sckattùlle e cambumìlle!…

Sulaménte sckattulle e cambumille?....
Mo' nen 'u vuije dìce pe 'a bregogne!....,
jìve 'ncappanne verrùchele, schernùzze e grille
e spezzàve 'i côte 'e pòvere serpògne!.....

Ché cèndre?... Succedéve quanne stèmme a rocchije!..
Ché ijémme 'nd' a canàle Manzegnòre!...
'ngappan i candatûre, cioè i ranòcchije,
ché ce 'i vennémme tutte 'a 'na segnòre!...

Abbusckamme accussì cocche ranèlle,
e de corse 'nd' o Ceccìlle 'u quaratìne,
'nu poche de prevelone e murtatèlle
e ce 'mbuttéve trè o quatte panìne.

Nen ce penzanne chiù, gùdete 'a vite!....
'Nzìne a quanne stàije allembìte, nen te lagnanne!...
Pùrtece 'nu bélle ceròcele a Santa Rite
pregannele de farce arrevedè ancore tant' anne.

22 giugno 2002 Giacinto SICA

‘U Santuarije ‘di ‘Ncurnàte

Già mill’ anne so’ passàte,
da quann’eije chè fuije truvàte,
sòpe’a’n’ arve ‘mmizze e fronne,
nèra nère ‘na Madonne.
Strazzacappe, ‘nu crapàre,
inde’o vosche de Cervàre,
rumanìje sènza fiàte
a vedè chè ‘ndenucchiàte
stève’nu vove e assemegghijàve,
chè sòpe’a l’arve isse guardàve.
Strazzacappe s’avvecenàije
e fuije tanne che’a truvàije,
sope’e ràme mèzze ammucciàte
‘a Madonne d’i ‘Ncurnàte.
Cke’nu cucce, ùglije e stuppìne,
ce facìje’nu belle lambìne.
Accussì pure l’ati pastùre,
‘u poste’u truvavene pure’a l’u scùre.
‘N’atu fatte pùre s’acconte,
che’a Madonne’nsunne a’nu cònte,
pe’nen ce stà’mmizze a vìnte e tempèste
vulève èsse fatte’nta quèlla furèste,
‘nu tettarîlle pe’stà reparàte,
e accussì nascève’i’Ncurnàte.
A poche a poche, anne dope anne,
stù bèlle poste s’è fatte granne,
‘nu Santuarije po’eije deventàte,
tutt i jùrne eije sèmpe affullàte,
da chi pe’ vòte l’avève prumèsse,
e da chi vàce sulamènte ‘pa mèsse.
Prìme chè tràse ‘nto Santuarije,
si àveze’a càpe’nu poche’à l’arije,
‘e làte’u cancille a poca destanze
doije statewe de sànte te truve ‘nnanze.
Mechele de Monte e Necole de Bbàre
Sope’e murìlle stanne pàre pàre.
‘Nzime’a Madonne ’nde timbe passàte,
èrene i poste ’ndò tutte i Crucijàte,
prime de parte ’pà Tèrra Sante,
cercavene ‘a grazzie pe’ tutte quante
i cumbattènte de turche e ottomàne
chè’o poste ‘da Bibbije tenèvene ‘u Curàne.